Składki od wynagrodzeń osób zatrudnionych przez podwykonawców

Pracodawcy coraz częściej płacą składki od wynagrodzeń osób zatrudnionych przez podwykonawców. Podstawą żądań ZUS jest art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz budzące wątpliwości orzeczenie Sądu Najwyższego.

W ostatnim czasie ZUS prowadzi kontrole, których wyłącznym celem jest ściągnięcie dodatkowych składek od wynagrodzeń osób zatrudnionych przez podwykonawców. Podstawę kontroli ZUS stanowi art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Powyższy przepis, jako mało precyzyjny - daje pole do różnorodnych interpretacji. Wątpliwości budzi bowiem druga część przepisu, która mówi, że za pracownika uważany jest także zleceniobiorca (wykonawca dzieła), jeżeli w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Początkowo ZUS, nakładał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownika na zewnętrznego zleceniodawcę. Sytuacja zmieniła się jednak w związku z wydaniem przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt II UZP 6/09, w której sędziowie stwierdzili, że to pracodawca ma zapłacić składki od wynagrodzenia z umowy zlecenia (umowy o dzieło) mimo, iż została ona zawarta przez jego pracownika z innym przedsiębiorcą. Sąd Najwyższy oparł bowiem swoje orzeczenie na art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe uwzględnić należy również przychód z umowy zlecenia (umowy o działo). Wniosek powyższy nie budzi wątpliwości w przypadku pracownika, z którym sam pracodawca zawarł umowę cywilnoprawną w sytuacji określonej w art. 8 ust. 2a ustawy. Przepis ten nie może mieć jednak zastosowania w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta przez pracownika z podmiotem innym niż pracodawca. Rozciągnięcie obowiązku wspólnego rozliczenia i zapłaty składek od wynagrodzenia wypłaconego przez zewnętrzny podmiot jest bowiem sprzeczne z art. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który wyraźnie wskazuje, że płatnikiem składek jest zawsze podmiot wypłacający wynagrodzenie.

Niemniej po wydaniu uchwały przez Sąd Najwyższy, ZUS automatyczne stosuje korzystną dla siebie wykładnię art. 8 ust. 2a ustawy, mimo iż nie dotyczy on każdego trójkąta umów. Interpretacja przedmiotowego przepisu dokonana przez Sąd Najwyższy była niejednokrotnie krytykowana w literaturze jako niezgodna z konstrukcjami prawnymi ubezpieczenia społecznego i naruszająca chronione dobra. Wskazuje się bowiem, że przepis art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest potrzebny, jednakże jego interpretacja przenosząca obowiązek zapłacenia składek od umowy zlecenia ze zleceniodawcy na pracodawcę jest do nie przyjęcia, zaś w walce ZUS pomóc może wyłącznie Trybunał Konstytucyjny.